skip to Main Content

 

 

Het was een kwestie van tijd voordat genetisch gemodificeerde baby’s ter wereld zouden komen. Met de techniek CRISPR-Cas is mogelijk om gericht een gen te veranderen in het DNA. Dit gebeurt regelmatig bij planten, om gewenste eigenschappen voor voedselproductie te krijgen. “Het was niet de vraag of, maar wanneer menselijke kiembaancellen (dat zijn de genen die je doorgeeft aan je kinderen, red.) bewerkt zouden worden”, aldus hoogleraar biomedische ethiek Guido De Wert.

Het is een primeur van wereldformaat dat genetisch aangepaste embryo’s worden teruggeplaatst in de baarmoeder. Volgens Jiankui zijn de baby’s “een paar weken geleden huilend en net zo gezond als andere baby’s ter wereld zijn gekomen”. Hij meldt het baanbrekende nieuws in een youtubevideo aan de vooravond van een belangrijk congres over het bewerken van het menselijk genoom in Hong Kong. Daarmee is hij inmiddels een omstreden en veelbesproken persoon. Zijn uitspraken zijn moeilijk te verifiëren, omdat de onderzoeksresultaten (nog) niet zijn gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift en dus niet zijn gecontroleerd door andere wetenschappers.

 

Prominente wetenschappers staan gezamenlijk op tegen de experimenten van de Chinese He Jiankui, die baby’s op de wereld zette waarvan hij de genen aanpaste. Dat was te snel, de komende jaren mag dat niet gebeuren, eerst is er een uitgebreid publiek debat nodig schrijven zij.

Eind 2018 werd de wereld wakker geschud toen de Chinese kindjes Lulu en Nana ter wereld kwamen. De Chinese He Jiankui veranderde de genen van de meisjes toen ze nog maar uit een paar cellen bestonden. Wetenschappers reageerden boos en vol ongeloof, het was onverantwoord en te vroeg om de erfelijke kiembaancellen van mensen aan te passen.

Als reactie hierop roepen prominente wetenschappers, die zelf bijdroegen aan de ontwikkeling van technieken om menselijk DNA te veranderen, dit nu een halt toe. Via het vakblad Nature pleiten zij voor een wereldwijd moratorium op het aanpassen van genen in menselijk embryo’s.

Gevolgen voor generaties

Een belangrijke reden hiervoor is dat de aanpassingen ook in volgende generaties blijven bestaan. Als je de genen van een embryo aanpast wanneer deze nog maar een klompje cellen is, zal de verandering uiteindelijk in de hele baby komen, omdat de cellen van het hele kind voortkomen uit dat ene klompje cellen. Oók de voortplantingscellen waar later kinderen uit ontstaan. Dit heet kiembaanmodificatie.

Daarnaast kennen wetenschappers de effecten op de lange termijn niet. Er kunnen onbedoelde mutaties op andere plekken in het DNA komen, waarvan de gevolgen onbekend zijn. He Jiankui paste het CCR5-gen aan, waarmee HIV voorkomen kan worden. Het blijkt dat deze aanpassing ook een verhoogd risico geeft op andere infecties zoals het West-Nijlvirus. Als de genetische aanpassing hem inderdaad is gelukt, heeft dat niet alleen gevolgen voor Lulu en Nana, maar ook voor hun toekomstige kinderen.

 

He Jiankui sprak inderdaad op de International summit on human genome editing in Hong Kong. Ten eerste maakte hij excuses, omdat de resultaten onverwachts uitlekten. Zichtbaar zenuwachtig gaf hij opheldering: zeven stellen doen mee aan zijn onderzoek, waarvan er ondertussen één is bevallen. Er is nog een tweede vrouw zwanger van een baby met bewerkt genoom, maar die zwangerschap is nog in een vroeg stadium.

De grootste zorg van wetenschappers over de gen-bewerkingstechniek CRISPR-Cas zijn onbedoelde mutaties. Jiankui gaf aan één onbedoelde mutatie te hebben gevonden. Deze zit volgens hem op een plek in het genoom waar het geen effect zal hebben. Na zijn presentatie stonden toehoorders te dringen om hem aan de tand te voelen. Ze vroegen zich af waar de medische noodzaak is en of hij de ouders wel verteld heeft dat er ook minder ingrijpende manieren zijn om HIV te voorkomen. Op de vraag waarom hij dit in het geheim deed, antwoordde Jiankui dat hij drie jaar geleden over zijn eerste stappen in dit onderzoek sprak op conferenties en vervolgens doorging naar een klinische trial.

Over de toekomst van Lulu en Nana zijn nog veel onduidelijkheden. Slechts één van de twee is beschermd tegen HIV; toch transplanteerde hij beide meisjes in de baarmoeder. Jiankui gaat hen achttien jaar lang volgen. En wist hij wel dat de CCR5-mutatie die hij induceerde cognitieve verbetering gaf bij muizen? Het is wachten op de langetermijnresultaten. Ondertussen is zijn werk ingestuurd bij een wetenschappelijk tijdschrift.

 

Bronnen:

https://biotechnologie.nl/artikelen/boosheid-en-ongeloof-na-geboorte-van-genetisch-bewerkte-tweeling/

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/het-genetisch-modificeren-van-baby-s-moet-voorlopig-stoppen/

 

Back To Top