skip to Main Content
 

LIBERTY – PEST EN HONGER TIJDENS LEIDENS BELEG,

2011- ERWIN OLAF

In 2011 gaven Museum De Lakenhal en de Universiteit Leiden gezamenlijk 
de opdracht aan kunstenaar-fotograaf Erwin Olaf om een nieuw historiestuk
te maken, gewijd aan het Beleg en Ontzet van Leiden (1574).
Olaf koos ervoor de dramatische laatste dagen van het Beleg te verbeelden,
met op de achtergrond de belofte van bevrijding door de geuzen.
Traditiegetrouw speelt de honger een hoofdrol in het verhaal van
het Beleg en Ontzet.
Olaf koos ervoor in plaats daarvan de pest centraal te stellen,
die volgens de nieuwste historische inzichten meer slachtoffers
maakte dan de honger. 

Tijdens het Beleg van Leiden in 1574 kwamen ruim 6000 mensen om, bijna de helft van de toenmalige bevolking. Burgemeester Van der Werf werd door Olaf op het tweede plan gezet, om ruimte te maken voor bevelhebber Jan van de Does, diens neef Jacob van der Does en stadssecretaris Jan van Hout, wiens heldenrol in het verleden te vaak onderbelicht bleef. In de flanken van het beeld plaatste Olaf twee jonge vrouwen: rechts Magdalena Moons, de geliefde van de Spaanse legeraanvoerder Valdés, en links de godin Minerva, symbool van de in 1575 opgerichte Leidse universiteit. Veel attributen zijn afkomstig uit de collectie van De Lakenhal. Enkele hedendaagse voorwerpen, zoals een iPod en een leesbril, voegde Olaf zelf toe. De modellen zijn voor het merendeel Leidse burgers die door de kunstenaars werd gecast. Zo componeerde Erwin Olaf een historisch én eigentijds beeld, dat zich in artistieke kwaliteit kan meten met de klassieke historieschilderkunst.

Waarom dokters tijdens de pest vogelmaskers droegen

In de zeventiende eeuw geloofde men dat de lucht door deze kledij werd gezuiverd. Helaas was dat niet het geval.

VRIJDAG, 20 MAART 2020
DOOR ERIN BLAKEMORE
Tijdens uitbraken van de pest in de zeventiende eeuw droegen Europese pestmeesters maskers met lange snavels, ...
Tijdens uitbraken van de pest in de zeventiende eeuw droegen Europese pestmeesters maskers met lange snavels, leren handschoenen en lange mantels in een poging om zich tegen de ziekte te beschermen. Hun welbekende voorkomen, zoals in deze gravure uit 1656 van een Romeinse pestdokter is te zien, roept tot op de dag van vandaag afgrijzen op.
FOTO VAN ARTEFACT, ALAMY

Ooit was de pest de meest gevreesde ziekte op aarde, die in ogenschijnlijk onstuitbare pandemieën honderden miljoenen mensen doodde en de slachtoffers trof met monsterlijk opgezwollen lymfeklieren, zwarte plekken op het lichaam en andere gruwelijke symptomen.

In het zeventiende-eeuwse Europa droegen de ‘pestmeesters’ die de slachtoffers van de epidemie verzorgden, een kostuum dat een sinistere aanblik bood: ze kleedden zich van top tot teen in een lang gewaad en droegen een masker met een lange, vogelachtige snavel. De reden achter deze snavelmaskers was een misvatting over de aard van de gevaarlijke ziekte.

Tijdens uitbraken van de builenpest in de zeventiende eeuw – een pestvariant die Europa eeuwenlang met epidemieën trof – huurden steden zogenaamde pestmeesters in, die arm en rijk behandelden met de gebrekkige kennis waarover men destijds beschikte. Deze dokters schreven brouwsels en andere remedies voor die bescherming tegen de pest moesten bieden, maar ze stelden ook testamenten op en verrichten autopsies – en dat alles terwijl ze hun snavelmasker droegen.

 

In werkelijkheid werd de pest veroorzaakt door dbacterie Yersinia pestis, die van dieren op mensen kan overspringen en wordt overgedragen middels vlooienbeten, contact met besmette lichaamssappen of weefsels, en inademing van besmette druppeltjes die bij het hoesten of niezen van mensen met de pest in de lucht worden geblazen.

Drie afgrijselijke pestpandemieën trokken door de wereld voordat de oorzaak van de ziekte eindelijk werd ontdekt: de eerste pandemie, de ‘Pest van Justinianus’, doodde rond 561 na Chr. ongeveer 10.000 mensen per dag en zou uiteindelijk tientallen miljoenen slachtoffers eisen. Tussen 1334 en 1372 stierf circa een derde van de Europese bevolking gedurende de Zwarte Dood, die daarna tot aan 1879 af en toe bleef opduiken. De derde pandemie hield tussen 1894 en 1959 in grote delen van Azië huis. 

 

Bron: Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Back To Top